İlanda “göl kenarı, tapulu” yazsa da o parsele ev yapılamayabilir. Dicle Baraj Gölü Diyarbakır merkezine de içme suyu verdiği için çevresi ağustos 2024’te onaylanan bir koruma planına bağlandı; plan 634 kilometrekarelik havzayı ve 53 mahalleyi kapsıyor. Eğil’de arsa bakan biri iki ayrı işle karşı karşıya: karşısındaki kişiyi tanımak ve parseli doğru kuruma sormak.
Karşınızdaki satıcıya kim bakar?
Tapu kaydındaki adı satıcıdan alıp siz getirirsiniz; özel dedektif ilanı veren kişinin anlattığı iş yerinde görülüp görülmediğine, aracının verdiği adresin açık olup olmadığına, gösterilen yerin ilandaki mahalleye düşüp düşmediğine bakar. Araziye izinsiz girilmez, imar kararı verilmez. Kentten kalkıp yaklaşık 50 kilometre yolu birkaç kez gidemeyen alıcı için arsa ve tarla araştırması bu kısmı üstlenir.
Anlatmak için kurgulanmış örnek
Bağlar’da oturan biri, Eğil’de göle yakın bir parsel ilanı görüyor. Karşısındaki kişi kendini “sahibi adına” tanıtıyor, ada ve parsel numarasını ödemeden sonra vereceğini söylüyor. İlk adım numarayı istemek. Numara gelirse banda ve yerleşme sınırına dair sorular kurumlara gider, dedektife kalan soru bu kişinin anlattığı adreste görülüp görülmediğidir.
Parsel gölden kaç metre uzakta?
Eğil’de uzaklık suyun o günkü kıyısından ölçülmüyor. Koruma planı ölçüyü en yüksek su kotu olan 715 metreden yatay alıyor; su çekildiği bir günde 300 metreden uzak görünen yer, planda bandın içinde kalabilir.
| Bant | Gölden uzaklık |
|---|---|
| Mutlak koruma | 0–300 metre |
| Kısa mesafe | 300–1.000 metre |
| Orta mesafe | 1.000–2.000 metre |
| Uzun mesafe | 2.000 metreden havza sınırına kadar |
Mutlak bantta yapılaşmaya da faaliyete de izin yok. Öteki bantlarda neye izin verildiğini parsel numarasıyla DİSKİ’ye sorun; gölün parselden görünmemesi havzanın dışında kaldığınızı göstermez.
Yerleşme sınırının dışına ev yapılır mı?
Havzada kentsel ve kırsal yerleşme sınırının dışında konut yapılamıyor, yeni yerleşme alanı da açılamıyor. “Yakında imara açılacak” sözünü duyduğunuzda dayanağını isteyin, çünkü plan yeni yerleşme alanına yer bırakmıyor.
Mahalle adı burada kolayca yanıltır. Köyler büyükşehir düzeninde mahalleye dönüştü, ama mahalle sayılan bir yerde imar planı olmayabilir. Eğil merkezi kendi 1/1000 ölçekli planına bağlı; plansız mahallelerde yerleşik alan sınırını ilçe belediyesi teklif ediyor, DİSKİ görüş veriyor, Büyükşehir Belediyesi onaylıyor. Eğil Belediyesine götüreceğiniz soru kısa: bu parsel onaylanmış sınırın içinde mi?
Plan 2024’te onaylandığı için daha önce satılmış arsalarda da durum değişmiş olabilir. Satıcı “zamanında aldım, izin sorun olmaz” diyorsa güncel cevabı belediyeden alın.
Eşiniz “göl tarafındayım” dediğinde
Baraj gölünün çevresi geniştir, bu söz tek başına bir yer söylemez. Mahalle ve iş yeri adı ile gün belliyse eş takibi sayfası nasıl ilerlendiğini anlatıyor. Bağ evine ya da araziye girilmez.
Temiz görünen tapu yeter mi?
Şahıs tapusunda havza şerhi görünmeyebilir, bu ihtimali ilçe tapu müdürlüğüne ayrıca sormakta fayda var. Koruma planı tapu beyanına şerh yazılmasını devlet, belediye, hazine ve orman boşluğu parselleri için açıkça anlatıyor; şahıs parseli için aynı açıklıkta bir cümle yok. Bu bizim planı anlama biçimimiz, kesin kural diye almayın.
Hangi soru hangi kuruma gider?
Eğil’deki bir parsel için tek adresten cevap alınmıyor, kale çevresi de buna dâhil. Kale sınırında tescil, sınırlama ve parsel işlemleri Koruma Bölge Kurulunun iznine bağlı yürüdüğü için “parsel ayrılır, hisseni tapuya işletiriz” diyen satıcıya önce kurul iznini sorun.
| Soru | Cevabı veren |
|---|---|
| Tapu kaydı, şerh | İlçe tapu müdürlüğü; kaydı satıcıdan isteyin |
| Parsel hangi bantta | DİSKİ |
| Yerleşik alan sınırı, ruhsat | Eğil Belediyesi, onay için Büyükşehir Belediyesi |
| Tarım arazisi, bölünme | İlçe tarım ve orman müdürlüğü |
| Kale çevresi, parsel izni | Diyarbakır Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu |
Dicle ilçesindeki ilan da aynı kurallara mı bağlı?
Diyarbakır’ın Dicle ilçesi de aynı havzada; koruma planı orada da geçerli, ilçe merkezi de kendi 1/1000 ölçekli planına bağlı. Eğil ile Dicle arasında kalan bir ilanda önce parselin hangi ilçede olduğunu öğrenin, çünkü sınır sorusunu götüreceğiniz belediye buna göre değişiyor.